Έτος LXVII, 2025, Αριθμός 1, Σελίδα 40
Η ΕΥΡΏΠΗ ΤΡΊΤΗ ΔΎΝΑΜΗ
Η ΒΑΘΙΆ ΕΠΙΚΑΙΡΌΤΗΤΑ ΤΗς ΙΔΈΑς ΤΟΥ ALTIERO SPINELLI ΣΉΜΕΡΑ
ΣΠΥΡΊΔΩΝ Σ. ΚΌΓΚΑς
Εισαγωγή
Είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχτούμε πως η παρούσα συγκυρία απειλής του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος από την ανάδυση του νέου ιμπεριαλιστικού διπολισμου ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία -Κινα (το συμπαγές γεωπολιτικά , στρατιωτικά, ενεργειακά και οικονομικά μπλοκ της Ανατολής), οφείλεται σε μια Κρίση του εγχειρήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να σταθεροποιηθεί παγκόσμια ως δύναμη ρυθμιστική στην τάξη που γέννησε η κατάρευση του Ανατολικού Σοσιαλιστικού μπλοκ.
Αυτή η παραδοχή πρέπει να γίνει αφετηρία για βαθιά ανάλυση των στρατηγικών αιτιών αυτής της εξέλιξης και την ρεαλιστική εκτίμηση για το πώς να αντιμετωπιστεί η κρίση αυτή με γνώμονα την μελλοντική επανάκαμψη της Ευρώπης στην παγκόσμια σκακιέρα με όρους ανεξαρτησίας από τα δύο μπλοκ των υπερδυνάμεων.
Η ανάλυση των αιτιών είναι ένα κορυφαίο πολιτικό καθήκον για κάθε Ευρωπαίο, ένα καθήκον που πρέπει να πιέσει την εργασία μας να φτάσει μέχρι τέλους την ανατομία αυτής της γεωπολιτικής κρίσης, της υπαρξιακής κρίσης του εγχειρήματος της Ε.Ε.
Αυτό το έργο δεν μπορεί να εξαντληθεί στα πλαίσια ενός άρθρου, ούτε αφορά μια τυπική διαδικασία ακαδημαϊκής έρευνας. Είναι πιο ουσιαστικό να γίνει μέρος ενός δημόσιου διαλόγου στο εσωτερικό των Ομοσπονδιακών και φιλοευρωπαικων δυνάμεων, να τροφοδοτήσει μια σειρά πρακτικών συμπερασμάτων που θα οδηγήσουν σε μια δράση προσαρμοσμένη στις νέες συνθήκες, υποστηρίζοντας συγκεκριμένες ενέργειες που θα φέρουν το τέλος της κρίσης και την αξιοποίηση της ως στρατηγική ευκαιρία επιτάχυνσης της Ομοσπονδιακής ενοποίησης της Ευρώπης.
Η Ε.Ε. σήμερα, ειδικότερα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την επανεκλογή Τραμπ στον Λευκό οίκο, οφείλει να αντιληφθεί πως όλες οι θεωρίες που υποστήριζαν μια γραμμική εξέλιξη, δήθεν αρμονική, του εγχειρήματος της, πετάχτηκαν ήδη στο ιστορικό καλάθι των αχρήστων.
Σήμερα η Ευρώπη μοιάζει να βρίσκεται μπροστά στο σενάριο να οπισθοχωρήσει πιο πίσω από εκεί που ήταν μετά το τέλος του Β' Παγκόσμιου πολέμου : στην πλήρη απαξίωση όλων όσων έγιναν τα τελευταία 65 χρόνια και κυρίως στην επιβεβαίωση της ιδέας του εθνικού κράτους, ως προτιμότερη επιλογή έναντι της Ε.Ε για τους λαούς της ηπείρου μας.
Αυτό, σε επίπεδο όχι απλά κοινής γνώμης αλλά και πλατιάς λαϊκής πεποίθησης συμβολίζει μια ιδεολογική ήττα της Φεντεραλιστικής ιδέας, μια ήττα που αφορά άπαντες όσους ηγούνται και ηγήθηκαν κυρίως τις τελευταίες τρεις δεκαετίες την Ε.Ε.
Συνεπώς, το ζήτημα δεν είναι σήμερα να περιορίσουμε τον λόγο μας στην καταδίκη του εθνολαικισμου αλλά να εντοπίσουμε γενναία ποιες διαδικασίες ώθησαν την Ευρωπαϊκή κοινωνία προς αυτές τις δυνάμεις που εκφράζουν την επιθυμία διάλυσης της Ε.Ε στο όνομα της εθνικής κυριαρχίας.
Η αποτυχία της γεωπολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ολοκλήρωσης του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος, η άρνηση να δοθεί δηλαδή αγώνας πολιτικής συρρίκνωσης των πολιτικών ιδεολογιών που
,παρά τις διαφορές τους, αιμοδοτουν την ιδέα και την πρακτική του Εθνικού κράτους, είναι η αιτία αναζωογόνησης του αντι-ομοσπονδιακου πόλου των ακραίων δυνάμεων.
Δίχως την αδιαφορία, την έλλειψη γενναιότητας και οραματισμού και κυρίως την φανατική προσήλωση των κλασσικών Ευρωπαϊκών πολιτικών οικογενειών στα ιδανικά της διακρατικής διακυβέρνησης και την συνεργασία με ένα μηχανισμό διοίκησης εντός της Ε.Ε εξαρτημένο από αυτές τις πολιτικές οικογένειες για την κυριαρχία επί της διαδικασίας οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα υπήρχε η σχεδόν πάνδημη λαϊκή απογοήτευση, αποστασιοποίηση και τελικά συντηρητικόποίηση των Ευρωπαίων πολιτών.
Χωρίς αυτή την αφετηρία στην ερμηνευτική προσέγγιση μας δεν μπορούμε παρά να συνεχίσουμε να μένουμε στάσιμοι σε αναλύσεις περί της ανόδου της ακροδεξιάς σαν έκπληκτοι παθητικοί θεατές. Θα παραμείνουμε συναισθηματικά σοκαρισμένοι για το εύρος των διαψευσεων μας δίχως όμως να αναζητούμε το λάθος στην δική μας ερμηνεία και δράση;.
Η εγκατάλειψη της ιδέας της Ευρώπης ως Τρίτης παγκόσμιας δύναμης,όπως την οραματίστηκε με βάση την συγκυρία της μεταπολεμικής εποχής ο Αλτιερο Σπινέλι με κριτήριο την μακροπρόθεσμη γεωπολιτική σημασία στην ισορροπία των παγκόσμιων δυνάμεων εντός και εκτός Ψυχρού πολέμου, υπήρξε μια μεγάλη στρατηγική αποτυχία όλου του πολιτικού αλλά και πνευματικού ηγετικού κόσμου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εγκατάλειψη αυτής της ιδέας -προοπτικής συνοδεύτηκε με μια συγκάλυψη που σκόπιμα γέννησε μια νέα μυθολογία γεμάτη αυταπάτες και εφησυχασμό: τον μύθο της οικονομικής ενοποίησης και της εδαφικής διεύρυνσης δίχως τα θεμέλια Ομοσπονδιακού Κράτους.
Στην πανηγυρική ατμόσφαιρα της Πτώσης του Ανατολικού στρατοπέδου, αυτό που έθεσε η Ευρωπαϊκή ηγεσία ως προτεραιότητα ήταν το όνειρο της δημιουργίας νέων αγορών,της ενσωμάτωσης νέων αγορών και της ρυθμιστικής ουτοπίας του συντονισμού τους δίχως την Πολιτική οριστική ήττα των εθνικών κρατικών δομών, δίχως την δημιουργία νέων δημοκρατικών εξουσιών σε επίπεδο Ευρωπαϊκών θεσμών για τους πολίτες, δίχως την στρατιωτική και ενεργειακή παροχή ασφάλειας σε αυτούς τους πολίτες και δίχως της αξιοποίησης των πολιτών αυτών στους νέους κύκλους ανάπτυξης μέσω των αλλεπάλληλων τεχνολογικών αλμάτων που έφερνε η Πληροφορική.
Αυτή η πανηγυρική ψευδαίσθηση ήταν λογικό να κρατήσει λίγο. Να περιοριστεί στην σχέση νομισματικής-τραπεζικης πολιτικής πλήρως προσαρμοσμένης στην κίνηση ενός χρηματιστηριακού τρόπου της παγκοσμιοποίησης που τελικά καθοριζόταν από συγκεκριμένες πολιτικές εταιρειών, οργανισμών και ελίτ που δεν είχαν να κάνουν προφανώς με την υποστήριξη ενός ενιαίου σχεδίου ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην βάση μιας πολιτικής οντότητας που κέντρο της είναι ένας Ευρωπαϊκός ομοσπονδιακός λαός των διαφορετικών εθνών της.
Κανείς δεν ήθελε να χαλάσει αυτό το επικίνδυνο όνειρο ότι η οικονομία και διεύρυνση μας οδηγούν καλά.
Όλοι οι εκφραστές του διακρατικού μοντέλου πανηγύρισαν για την ιδανική ισορροπία έθνους κράτους και συνομοσπονδίας σε μια παγκόσμια αγορά που νόμιζε πως ζει το τέλος της ιστορίας. Οι δυνάμεις που ηγήθηκαν της Ένωσης αυτή την περίοδο πήραν τις καταλυτικές αποφάσεις που έφεραν την σημερινή κρίση.
Διάλυση των κοινωνικών δομών, υιοθέτηση άνευ στρατηγικής για την είσοδο και υποδοχή των προσφύγων στην αγορά εργασίας, συγκρότηση της Οικονομικής Νομισματικής Ένωσης με πειραματισμούς που οδήγησαν σε νέα πόλωση Βορρά Νότου με αποκορύφωμα την περίοδο της κρίσης των PIGS.
Εγκατάλειψη κάθε πολιτικής στρατηγικής για την Μέση Ανατολή όσο ακόμα οι ακραίες δυνάμεις της τρομοκρατίας ήταν περιορισμένες.
Οικονομικά Ντηλ με Ρωσία και Κίνα στην βάση αποσπασματικών ενεργειών και εξυπηρέτησης συμφερόντων της Γερμανίας που τελικά δεν έδιναν καμια μακροπρόθεσμη ισχύ στην οικονομία της Ένωσης. Βραχυπρόθεσμα εμπορικά Ντηλ με τον Παγκόσμιο νότο. Απουσία κάθε πολιτικής πρωτοβουλίας παγκόσμιου βεληνεκούς.
Αρκούσε ο πανηγυρισμός για την οικονομική επέκταση και η βεβαιότητα πως το μοντέλο της ήπιας οικονομικής δύναμης θα διαφυλάξει την πορεία της ενοποίησης που κάποτε θα αποφασιζόταν και πολιτικά, σε ένα αόριστο μέλλον.
Η ιδέα του Αλτιερο Σπινέλι για την Ευρώπη ως Τρίτη δύναμη καθιέρωνε την προτεραιότητα του σκοπού που όριζε και την ενότητα της δράσης.
Δεν γίνεται ανάποδα.
Ο πραγματισμός του κορυφαίου Φεντεραλιστη επαναστάτη δεν πήγαζε από καμία θεωρητική εμμονή με κάποιο αναλυτικό σχήμα, δεν επιθυμούσε να επιβεβαιώσει κάποια ακαδημαϊκή ή ιδεολογική προκατάληψη. Βασιζόταν στην αρχή της γεωπολιτικής επιστήμης, της πολιτικής επιστήμης και των διεθνώς σχέσεων ως ισορροπίας δυνάμεων.
Η ιδέα αυτή δεν πηγάζει από την εμπειρία ούτε της Αμερικανικής Επανάστασης, ούτε καμίας άλλης προηγούμενης απόπειρας αυτοκρατορίας ή μεγάλης γεωπολιτικής ζώνης στην ιστορία της πολιτικής σύγκρουσης των μεγάλων ηπειρωτικών χώρων.
Ο Σπινέλι εξελίσσει ουσιαστικά μια εκπληκτική ανάγνωση που ήδη είχε θέσει με σαφήνεια ο σπουδαίος Luigi Einaudi από τα τέλη του 19ου αιώνα σχετικά με την αναγκαιότητα των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης ως την μόνη ρεαλιστική απάντηση στην κυκλική επαναφορά των παγκόσμιων συγκρούσεων ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, συγκρούσεις στην κλίμακα του υπαρξιακού κινδύνου για την ανθρωπότητα.
Η υπογράμμιση του Σπινέλι πως θέλουμε Ηνωμένες πολιτείες της Ευρώπης ώστε να μπορέσουμε να έχουμε μια Τρίτη παγκόσμια δύναμη έχει συνεπώς μια βαθιά ρεαλιστική δυναμική που ορίζεται από την ανάλυση του χαρακτήρα των μεγάλων δυνάμεων που διαμόρφωσε το τέλος του Β' Παγκόσμιου πολέμου.
Οι νικητές όρισαν για την Ευρώπη μια μόνο επιλογή για το ιστορικό της μέλλον: την Ομοσπονδία ή την κυκλική επαναφορά της στον ρόλο του πεδίου σύγκρουσης για την έκβαση του αγώνα για παγκόσμια ηγεμονία με όρους εξάρτησης, σκλαβιάς και καταστροφής. Κοινώς ή Τρίτη Δύναμη ή ο Αιώνιος δούλος- θύμα των Παγκόσμιων δυνάμεων.
Για τον Σπινέλι η ιδέα της Τρίτης δύναμης δεν αφορά για τον λόγο αυτό μια μεγάλη ιδέα που η σταδιακή της εξέλιξη μπορεί να έχει κανονικούς χρόνους σε μια ιδανική συνθήκη έλλειψης εξωτερικών παρεμβάσεων και επιρροών. Ούτε είναι μια ιδέα που βασιζόταν σε κάποιο μεταφυσικό μίσος προς την Εθνική ιδέα ή προς την Κρατική ιδέα.
Ο Σπινέλι αναγνωρίζει πως η εθνική κρατική οντότητα τελείωσε ως ιστορικά χρήσιμο εργαλείο για τους Ευρωπαϊκούς λαούς μαζί με τα συντρίμμια του πολέμου. Τα γεωπολιτικά μεγέθη των νικητών, όποια μορφή ή συμβολισμό και αν αλλάζουν οι πολιτικές μορφές που έχουν την διοίκηση τους, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αυταπάτης για το ποιος είναι ο λόγος που η Ευρώπη δεν θα μπορέσει να ζήσει μέσα από τα εθνικά κράτη παρά μόνο ως χώρος συνάθροισης πολιτικών νάνων και μαριονετών στην παγκόσμια εξέλιξη. Το κυριότερο: αυτή η επιβίωση των εθνικών κρατών θα αποτελεί μονίμως την πολιτική και διπλωματική στρατηγική των δύο ή όσων άλλων πόλων υπερδυνάμεων βρίσκονται εκτός και εναντίον της Ευρώπης.
Η σημασία της Τρίτης δύναμης αφορά μια λογική πολιτικής επανάστασης μακράς διαρκείας στο επίπεδο της γεωπολιτικής, της κοινωνίας και του πολιτισμού των μεγάλων χώρων. Θεωρεί μέσα από την ανάλυση των σταθερών ιστορικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής γεωπολιτικής στημ παγκόσμια τάξη, πως χωρίς την ισχύ μιας επικείμενης Παγκόσμιας ομοσπονδίας η απειλή εξαφάνισης ή απορρόφησης της Ευρώπης είναι η μόνη σταθερά της Διεθνούς πολιτικής στην εποχή των Ιμπεριαλισμων.
Αυτό σημαίνει πως ο Αλτιερο Σπινέλι διαβλέπει πως ακόμα και η ίδια η ιδέα του Παγκόσμιου Φεντεραλισμού και της δημοκρατίας δεν μπορεί να προστατευτεί παρά μόνο εφόσον υπάρχει ένα γεωπολιτικό προπύργιο, εκείνος ο χώρος που διαχρονικά θα εκφράζει την ισορροπία,θα εκπέμπει με την ενιαία ομοσπονδιακή του καινοτομία ένα ισχυρό παγκόσμιο παράδειγμα για τις διεθνείς σχέσεις που δεν θα βασίζεται ούτε στον κλασσικό φιλελευθερισμό, ούτε στον κλασσικό πραγματισμό/ ρεαλισμό αλλά στην σύνθεση και υπέρβαση τους μέσα σε μια Ευρωπαϊκή ομοσπονδία.
Η Τρίτη δύναμη, η Ενωμένη, Ομοσπονδιακή, Κυρίαρχη,Δημοκρατική Ευρώπη, είναι για τον Σπινέλι γεωπολιτικά καθορισμένη να αποτελεί την πολιτισμική διαφορά των ιμπεριαλιστών Δύσεως και Ανατολής, υπηρετώντας έτσι την Καντιανή Παγκόσμια Ειρήνη όχι ως συναισθηματική ουτοπία αλλά ως Ηπειρωτική δύναμη συγκροτημένη να αποτελεί αποτρεπτική ισχύ σε κάθε πόλεμο που απειλεί την ελευθερία και την ύπαρξη της ανθρωπότητας.
Προβληματισμοί ενός Φεντεραλιστικου Πραγματισμού
Κανένας συσχετισμός δυνάμεων όσο δυσμενής και αν φαίνεται δεν έχει τελική και μόνιμη ισχύ. Αυτό σημαίνει πως πρέπει εντός του συσχετισμού όμως να υφίστανται δυνάμεις που διέπονται από θεωρίες προσαρμογής στην πραγματικότητα της συνθήκης με σκοπό να την κατευθύνουν στα συμφέροντα τους. Ο πραγματισμός δεν μπορεί για τον λόγο αυτό ποτέ να αποτελεί πλήρως μια θεωρία κενή από ιδεαλισμό εφόσον η ίδια η υποκειμενική τάση προς την επικράτηση έναντι άλλων δυνάμεων είναι η αιτία της αυστηρής ρεαλιστικής αξιοποίησης των δεδομένων της κατάστασης.
Η Ομοσπονδιακή ιδέα στην παρούσα φάση δεν υπερασπίζεται πλανητικά ως παγκόσμια αξία στην διεθνή τάξη απο καμία δύναμη. Το γεγονός ότι υπάρχουν χώρες που εσωτερικά λειτουργούν Ομοσπονδιακά δεν σημαίνει τίποτα για την διεθνή διπλωματική πολιτική στρατηγική τους. Το ζήτημα σήμερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι φλέγον είναι να παρέμβει στην διεθνή συγκυρία ως ένα υποκείμενο που εσωτερικά λειτουργεί ομοσπονδιακά και εξωτερικά υπερασπίζεται την προοπτική της παγκόσμιας ομοσπονδιακής τάξης ως την μόνη ρεαλιστική εξέλιξη για την επιβίωση της ανθρώπινης κοινωνίας.
Αυτό είναι μια αξιωματική θέση που αφορά μια στρατηγική επιλογή για τον τρόπο αντιμετώπισης των διεθνώς σχέσεων στον 21ο αιώνα. Στο σημείο αυτό το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσκρούει σε πολιτικές αιτίες και όχι στην έλλειψη σωστών προτάσεων για το πώς θα επιτευχθεί αυτή η αυτονομία. Οι εκθέσεις Ντραγκι και όσες άλλες ακολούθησαν επιβεβαίωσαν το αληθές αυτού. Έχουμε την λύση του προβλήματος αλλά δεν έχουμε την απόφαση.
Γιατί όμως επιμένει να μας υπενθυμίζει η πραγματικότητα αυτή την τεράστια διαφορά ανάμεσα στην γνώση και την θέληση;
Ο πραγματισμός εδώ αφορά το να αποφανθούμε για το ποιος κάνει πολιτική με όρους στρατηγικής αυτονομίας μέσα στην Ευρώπη; Ποιος κάνει πολιτική με όρους επιτάχυνσης της Ομοσπονδιακής ενοποίησης; και ποιος αναλύει τις αλλαγές που όλοι οι σοφοί με τις εκθέσεις τους επισημαίνουν ως εφικτές και απαραίτητες να υλοποιηθούν σήμερα κιόλας.
Οι θεσμοί, τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι σχεδιασμένα για να υλοποιήσουν μια εσωτερική επανάσταση των Ευρωπαϊκών θεσμών προς την Ομοσπονδία.
Την ίδια στιγμή φαίνεται πως δεν μπορούν ούτε να προσκαλέσουν τα μέλη κράτη σε ένα συντονισμό που να επιφέρει αυτές τις αλλαγές. Συνεπώς υπάρχει ένα κενό εξουσίας επί της Συντακτικής αρχής, μια απουσία ενός Ιακωβινικου κέντρου, παράλληλα με μια απουσία συνειδητοποιημενου Ευρωπαϊκού λαού ως υποκείμενο ευθύνης να δράσει για να του αποδοθεί το Κράτος που του αξίζει δηλαδή η Ομοσπονδία της Ευρώπης, οι Ηνωμένες πολιτείες της Ευρώπης.
Αυτό επίσης είναι ένα πολιτικά ανεκπλήρωτο κενό. Στην πολιτική ιστορία ειδικά σε στιγμές κρίσης, την επανάσταση εντός των θεσμών είτε την εκτελεί μια πολιτική μειοψηφία, ένα κέντρο, μια πολιτική ελίτ των θεσμών είτε την επιβάλλει στους θεσμούς μια συνεργασία της πολιτικής ελίτ με ένα πλειοψηφικό κοινωνικό υποκείμενο που δρα και πιέζει υπέρ της αλλαγής.
Όταν δεν υπάρχουν αυτά τα επαναστατικά υποκείμενα είναι απίθανο να προκύψει μια θεσμική αλλαγή που να ορίζεται με βάση την ρεαλιστική ανάγκη της συγκυρίας. Ακόμα και αν δούμε τα ζητήματα της ομοσπονδιακής επιλογής μέσα από το πρίσμα των κρατών μελών θα διαπιστώσουμε πως αυτά θα κινηθούν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης να επιδιώξουν έκτακτες αλλαγές. Δηλαδή σε κατάσταση πολέμου ή επανάστασης, ή συνύπαρξης των δύο.
Σε μια γκρίζα ζώνη αυτών είναι απαραίτητο να υπάρξει μια συμφωνία δυνάμεων από ηγετικά κράτη μέλη δηλαδή από εν ενεργεία κυβερνήσεις των ηγετικών κρατών μελών μιας συνομοσπονδίας να επιδιώξουν με την σύμπραξη μεταξύ τους και με τη στήριξη των λαών τους να φέρουν μια σταδιακή ενεργοποίηση ή να σχηματίσουν ένα πρώτο ιστορικό πυρήνα μιας επαναστατικής μορφής που θα ασκήσει δύναμη πίεσης και στις άλλες μικρότερες, μετριοπαθείς δυνάμεις των υπολοίπων κρατών.
Εκεί θα υπολογιστεί και η αντίθεση κρατών μελών που θα παραμείνουν είτε εγκλωβισμένα σε μια ενδιάμεση στάση λόγω εξαρτήσεων από άλλες δυνάμεις εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε γιατί παίζουν ρόλο σαμποτέρ της ενότητας υπέρ τρίτων είτε γιατί αδυνατούν, ενώ κινδυνεύουν, να θέσουν το εθνικό πολιτικό τους σύστημα σε κατάσταση αποδοχής της παραχώρησης της κυριαρχίας τους. Μια αδυναμία λογική μπροστά στο φόβο διάλυσης, εσωτερικής κοινωνικής αναταραχής ή ακραίας πολιτικής κρίσης.
Στην παρούσα φάση, η ταχύτητα των εξελίξεων παγκοσμίως δεν επιτρέπει να σκεφτόμαστε με όνειρα. Το υποκείμενο του ομοσπονδιακό λαού δεν συγκροτείται εν μια νυκτί. Το ζήτημα όμως μιας ομοσπονδιακής πρωτοπορίας, που θα συγκροτείται από μια ετερόκλητη συγκέντρωση δυνάμεων που θα συνειδητοποιεί την άμεση ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να πιεστεί να επιβάλλει στον εαυτό τής ολες τις αλλαγές που θα την μετασχηματίσουν έστω και στοιχειωδώς ως Ομοσπονδιακό κράτος, είναι εφικτό να καλλιεργηθεί άμεσα ως πολιτικός στόχος. Δηλαδή να καθορίσουμε ποιος θα πάρει τις αποφάσεις μιας ιστορικής βαρύτητας.
Ας μην γελιόμαστε.
Το να ζητάς σε αυτή την Ευρωπαϊκή Ένωση που διαμορφώθηκε διακρατικά, γραφειοκρατικά, συνομοσπονδιακα, να περάσει στην έγκριση αλλαγών που θα συγκλονίσουν τα θεμέλια της, δεν αποτελεί παρά κάλεσμα ιστορικής σημασίας. Η ηγεσία όμως όπως και το υποκείμενο είναι απόντα για να πιέσουν να συμβεί κάτι τέτοιο.
Στην περίπτωση αυτή τα ζητήματα της αντιμετώπισης των θεμάτων στρατιωτικής αυτονομίας, τεχνολογικής και επενδυτικής αναζωογόνησης, κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης παραμένουν ως προβλήματα που αναζητούν λύσεις ενώ ο χρόνος ήδη έχει κυλήσει κατά της Ευρώπης.
Εδώ έπερχεται ακριβώς η σύγκρουση που δημιουργεί το εθνικό κράτος, οι διαχειριστές της εγχώριας εξουσίας. Έχουν τον χρόνο να κινηθούν άμεσα. Να δείξουν αποτελέσματα, να παρουσιάσουν στους πολίτες των χωρών τους λύσεις, αφηγήσεις και κυρίως να δώσουν την αίσθηση ότι υφίσταται ηγετική ελίτ που αναλαμβάνει να διαχειριστεί την συγκεκριμένη κατάσταση με συγκεκριμένους τρόπους από συγκεκριμένους ανθρώπους.
Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματισμός στην άσκηση μιας πολιτικής στρατηγικής που αναγκάζεται να ξεδιπλωθεί σε μια διεθνή κατάσταση έκτακτης ανάγκης όταν καμία δύναμη εκ του θεσμικού συστήματος δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως φορέα που πρέπει να προσφέρει λύσεις, αφηγήσεις και συγκεκριμένους ανθρώπους που ηγούνται αυτής της διαδικασίας προσαρμογής του θεσμικού συστήματος στην εξέλιξη της πραγματικότητας.
Άρα μπροστά σε ένα κενό Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Πολιτικής ηγεσίας οι λαοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης μένουν εγκαταλελειμμένοι στην πολιτική ηγεμονία των λαϊκιστών των Κρατών τους.
Ας εξετάσουμε τα υπαρκτά σενάρια
Η σχεδιασμένη και συντονισμένη γραμμή Τραμπ Πούτιν να δημιουργήσουν ένα Ευρωπαϊκό χώρο ως μωσαϊκό εθνικών κρατών που θα οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κατάρρευση, αποσάθρωση ή σταδιακή παρακμή, είναι προφανής. Αυτή η διαδικασία θα λάβει χώρα ως μια εκ των έσω άρνηση όλο και περισσότερων κρατών μελών να επιτρέψουν κάθε διαδικασία που θα θυμίζει έστω και λίγο ομοσπονδιακή κατεύθυνση.
Αν προσθέσει κανείς πως η Γαλλία και η Γερμανία οδηγούνται στο εσωτερικό τους από κυβερνητική κρίση σε κρίση εξαιτίας της ισχυρής ακροδεξιάς αντι-ευρωπαϊκης ενίσχυσης, τότε η γενική εικόνα τείνει προς το χειρότερο.
Το βασικό στοιχείο γραμμής αυτών των δυνάμεων δεν είναι η δημόσια άρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν είναι φυσικά η καταδίκη της αξίας της Ευρώπης ως ιδέας, αλλά είναι ένας λαϊκίστικος ρεπουμπλικανισμος που μάλιστα μπορεί και χρησιμοποιεί την δημοκρατική ρητορική στην βάση της αντίθεσης έθνος-κράτους με δήθεν άμεση δημοκρατική δυνατότητα ελέγχου ενάντια της μακρινής, ξένης και σκοτεινής γραφειοκρατίας που εδρεύει σε ένα διεφθαρμένο διευθυντήριο.
Υπάρχει όμως γραμμή αντιπαράθεσης με αυτές τις ετερόκλητες εθνικό-κρατικές δυνάμεις;
Υπάρχει από το δημοκρατικό τόξο των Ευρωπαϊκών πολιτικών οικογενειών μια ελάχιστη γραμμή κρούσης που να υποστηρίζει σε μια σειρά από βασικά ζητήματα ένα άτυπο Ευρωπαϊκό μέτωπο μέσα σε κάθε χώρα;
Όχι δεν υπάρχει αυτή η συνθήκη και ούτε καμία δύναμη δείχνει να την συντονίζει με εξαίρεση τις διακηρύξεις που μοιράζονται όλοι την περίοδο των Ευρωεκλογών.
Υπάρχει ένας συντονισμός από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την κοινωνία των πολιτών των Κρατών μελών ώστε να ξεκινήσει μια συντονισμένη καμπάνια υπεράσπισης της Ευρωπαϊκής δημοκρατίας απέναντι στα αφηγήματα του εθνολαικισμου;
Όχι δεν υπάρχει κανένας συντονισμός ούτε καν συστηματική τροφοδοσία της κοινωνίας των πολιτών με έργα τέτοια που να επιτρέπουν να καταστούν οι κοινωνικές δυνάμεις μηχανή υποστήριξης του Ευρωπαϊκού Ομοσπονδιακού σχεδίου.
Υπάρχει προετοιμασία να καταδειχθεί η κοινή αυταρχική πλεύση των ιμπεριαλιστών ΗΠΑ και Ρωσίας/Κίνας μέσα από μια νέα πολιτική έκκληση για συστράτευση όλων των δημοκρατικών πολιτών απέναντι σε αυτή την διεθνή του απολυταρχικού και φιλο-ολοκληρωτικου συστήματος εξουσίας; Όχι δεν υπάρχει σε επίπεδο θεσμικό καμία τέτοια βούληση.
Στο ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας, η ανυπαρξία μιας ευρωπαϊκής ανεξάρτητης βιομηχανίας άμυνας επιτρέπει το τραγικό εμπορικό παιχνίδι όπλων που παίζουν ανοιχτά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μάλιστα όχι μόνο τα φιλορωσικα όπως της Μελονι αλλά κ εκείνα όπως Ισπανίας και Γαλλίας που εξοπλίζουν για παράδειγμα την Τουρκία παρά την σχέση της με την Ρωσία και την απειλητική ρητορική της απέναντι σε ένα κράτος μέλος της Ένωσης όπως η Ελλάδα.
Το ζήτημα της αμυντικής αυτονομίας καθορισμένο από την βούληση για μια ελάχιστη συγκρότηση Ευρωπαϊκής Αμυντικής στρατηγικής, με ένοπλα σώματα, βιομηχανία και ανεξάρτητη από τα κράτη μέλη στρατιωτική ηγεσία είναι για τον λόγο αυτό πιο σύνθετο από το αν θα παγώσει το ΝΑΤΟ ή αν θα κάνει το ΝΑΤΟ επανεκκίνηση.
Το κύριο είναι αν θα μπορέσει να αντιμετωπιστεί η συγκυρία με αποφάσεις από την σκοπιά μιας Ομοσπονδίας κυρίαρχης στα εδάφη της, υπεύθυνης για την άμυνα των πολιτών της και την προστασία του θεσμικού πολιτισμού της.
Η ιδέα της Τρίτης δύναμης δεν είναι μια εύκολη ιδέα βασισμένη συνεπώς στον κόσμο των συνθημάτων. Αφορά την άρθρωση όλων των εξωτερικών υποθέσεων και της διεθνής παρουσίας της Ευρώπης σε σχέση με το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο των κρατών μελών της. Για τον λόγο αυτό κάθε ήττα της Ευρωπαϊκής οικοδόμησης στο μέτωπο των κρατών μελών απομακρύνει και δυσχεραίνει την υλοποίηση των αποφάσεων της όποιας διεθνούς ανεξάρτητης παρουσίας της Ε.Ε.
Η ενίσχυση της ιδέας αυτής για αυτό δεν μπορεί να λάβει χώρα με γενικά συνθήματα που καλούν τους πολίτες να πιέσουν τις κυβερνήσεις τους να γίνουν πιο αποφασιστικές στο να ζητήσουν άμεσα τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα ξεκολλήσουν το κάρο της ενοποίησης.
Η αναγκαιότητα να χαραχτεί ένα κοινό πολιτικό μέτωπο σε όλα τα κράτη μέλη απέναντι στις δυνάμεις της διάλυσης πρέπει να υλοποιηθεί πρώτα στο επίπεδο κεντρικών αποφάσεων των οργάνων της ΕΕ που να υποχρεώνουν της πολιτικές οικογένειες του Ευρωκοινοβουλίου να συντάξουν νομοθετικές προτάσεις έκτακτου χαρακτήρα προς τα εθνικά τους κοινοβούλια που να αφορούν την έγκριση άμεσων μέτρων Στρατιωτικής και Οικονομικής υποστήριξης του Αμυντικού βραχίονα της Ένωσης.
Το θέμα της συναίνεσης για την Μεταρρύθμιση των Συνθηκών συνεπώς πρέπει να υποστηριχθεί με μια συντονισμένη προσπάθεια οργάνων, πολιτικών οικογενειών και κοινωνίας των πολιτών ώστε να δημιουργηθεί ένα θεσμικό και κοινωνικό μέτωπο διακριτό σε όλη την ήπειρο που να εργάζεται για την Μεταρρύθμιση των Συνθηκών, την έκτακτη Αμυντική θωράκιση της Ε.Ε και την άμεση διαμόρφωση ενός χάρτη πολιτικών αποφάσεων στην διεθνή πολιτική σκηνή που να χαρακτηρίζεται από μια συμπαγή πλειοψηφική και όχι ομόφωνη τοποθέτηση απέναντι στις ΗΠΑ ως δύναμη αποσταθεροποίησης της Παγκόσμιας ισορροπίας και της δημοκρατικής ενότητας του Ελεύθερου κόσμου.
Να θέσει την άμεση καταδίκη της ανάμειξης της σε Ανταρκτική και Μέση Ανατολή. Την θεσμική θωράκιση της Ευρώπης απέναντι στην κάθε μορφή παρέμβαση και ανάμειξη των ΗΠΑ στα εσωτερικά της με κυρώσεις διαβαθμισμένες σε κλιμάκωση και ισχύ.
Την κατάθεση πρότασης της ΕΕ για τις υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ στο νέο παγκόσμιο τοπίο.
Την διακοπή κάθε οικονομικής συνεργασίας με οποιαδήποτε δύναμη παγκοσμίως στηρίζει την στρατιωτική πολιτική των ΗΠΑ, Ρωσίας κ Κίνας στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των συνόρων της Ε.Ε σε θάλασσα και ξηρά.
Την παγκόσμια εμπορική διπλωματική απάντηση στον πόλεμο των δασμών Τραμπ με εστίαση στην Λατινική Αμερική, Καναδά και Αφρική.
Την διαμόρφωση μιας διαδικασίας στρατηγικής επαναπροσέγγισης με την Μεγάλη Βρετανία σε εμπορικό, τεχνολογικό και στρατιωτικό επίπεδο.
Είναι όλα τα παραπάνω εφικτά; Ναι και όχι. Στην φάση που βρισκόμαστε τίποτα πια δεν είναι εκ των προτέρων εύκολο στην λίστα των ρεαλιστικών ενεργειών. Όμως δίχως μια αυστηρή βαθιά συζήτηση γύρω από το ποια δέσμη ενεργειών θα έκανε ρεαλιστική την μερική έστω υλοποίηση των εκθέσεων Ντραγκι δεν θα υπάρξει ποτέ ένας πολιτικός λόγος του τι πρέπει να κάνουμε.
Αυτό είναι μια έξοδος από την ακαδημαϊκή συζήτηση και αφορά το πολιτικό πεδίο που σε όλη την Ευρώπη πρέπει να καθορίζεται από εδώ και πέρα από την αντιπαράθεση γύρω από την επιτάχυνση της Ευρωπαϊκής ενοποίησης προς την Ομοσπονδία.
Άρα όλα τα παραπάνω μέτρα, προτάσεις και γραμμές κρούσης αφορούν περισσότερο το πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένας ιμάντας μεταβίβασης της Θεσμικής ανάγκης γύρω από την ζωτικής σημασίας προσδοκώμενη Μεταρρύθμιση μέσα στην πολιτική ζωή όλων των κρατών μελών, αναζωπυρώνοντας έτσι όλο τον δημόσιο ευρωπαϊκό διάλογο γύρω από την Ιδέα που θα κινητοποιήσει δύο ξεκάθαρα στρατόπεδα σε κάθε χώρα: αυτό των Ευρωπαϊκών δημοκρατικών δυνάμεων και εκείνο των δυνάμεων της εθνικής κυριαρχίας.
Αν δεν υπάρξει απόπειρα να περάσει αυτή η έκκληση για την νομιμοποίηση αποφάσεων εγκατάλειψης μέρους της κυριαρχίας όλων προς όφελος της ίδρυσης ενός Ευρωπαϊκού Ομοσπονδιακού κράτους, δεν πρόκειται να κινητοποιηθούν ούτε οι κομματικές βάσεις και νεολαίες των πολιτικών οικογενειών του δημοκρατικού τόξου, ούτε η κοινωνία των πολιτών που είναι εξορισμού φιλικά διακείμενη στην Ευρωπαϊκή ιδέα, ούτε κυρίως να αποκαλυφθούν οι υποκριτικές δυνάμεις, οι κρυφοί και φανεροί φύλακες της διαχωρισμένης εθνικής κυριαρχίας που εκ των πραγμάτων ποθούν να έχουν την τύχη των Μελονι, Ορμπάν, Λεπέν, AfD.
Κάποιος θα πει, μα ζητάτε την ευρωπαϊκή πόλωση; Επιθυμείτε έναν πολιτικό εμφύλιο μέσα στις κοινωνίες μας; Φυσικά και όχι είναι η απάντηση. Αντιθέτως επειδή δεν θέλουμε οι δυνάμεις που υποκινούνται από την Ουάσινγκτον και την Μόσχα να οδηγήσουν σε πολιτικές και κοινωνικές καταστροφές της ευρωπαϊκές κοινωνίες, αναλαμβάνουμε να καθορίσουμε την διαδικασία που θα οδηγήσει τις δημοκρατίες μας να αναλογιστούν την κρισιμότητα των στιγμών και να φέρουν σε πλατιά λαϊκή κρίση τα ζητήματα του μέλλοντος μέσα από τους θεσμούς και τις Συνταγματικές αρχές και κανόνες των χωρών μελών.
Η ιδέα της Ευρώπης ως Τρίτης δύναμης δεν μπορεί να προχωρήσει με ευχολόγια. Δεν μπορεί να αποφύγει τους μεγάλους κραδασμούς της ιστορίας, δεν γίνεται να μην αγγίξει επαναστατικά τις ως τώρα λειτουργίες των δομών του Ενιαίου οικοδομήματος.
Ο συσχετισμός δύναμης και η κρίση επιβίωσης του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος γεννά ένα νέο Λόγο, καθιστά την αναγκαιότητα της Ευρώπης Τρίτης δύναμης ένα ομοσπονδιακό Raison d' Etat, και αυτό από μόνο του δεν γίνεται να μην αναγνωρίσουμε πως έρχεται στο επίκεντρο της ιστορικής εξέλιξης ασύμμετρα, όχι στον τρόπο και στον χρόνο που θα θέλαμε αλλά μέσω μιας έκτακτης Ομοσπονδιακής realpolitik.
Η Πολιτιστική διάσταση της Τρίτης Δύναμης
Η επικαιρότητα της ιδέας της Ευρώπης ως Τρίτης δύναμης του Altiero Spinelli δεν πηγάζει από καμία παράδοση, από καμία ιδεολογική θρησκευτικότητα, από καμία ψυχολογική ανάγκη αναφοράς σε κάποια αυθεντία. Πηγάζει από αυτό που παραμένει αντιφατικό στην ιστορία, από την ανολοκλήρωτη διεργασία που οι αντίπαλοι άθελά τους φέρουν ξανά και ξανά στο προσκήνιο.
Αυτός ο διαχρονικός ρεαλισμός του Σπινέλι είναι ταυτόχρονα και η σπουδαιότερη πλατωνική του ιδέα:
Ο πολιτικός χρόνος της Παγκόσμιας ιστορίας δεν μπορεί να ανανεωθεί αν δεν συγκροτηθεί το κράτος των Ηνωμένων πολιτειών της Ευρώπης και αυτός ο πραγματισμός είναι παράλληλα και η μόνη ιδέα που προσφέρει την ελάχιστη ελπίδα όχι μόνο στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και σε κάθε πολίτη του κόσμου.
Στην βάση αυτή η ιδέα του Σπινέλι εισέρχεται και στο χώρο της Πολιτιστικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ουμανιστικής και Δημοκρατικής κληρονομιάς.
Η ελευθερία, η αέναη δημιουργία χώρων ανάπτυξης της ατομικότητας και του προσώπου απέναντι σε κάθε τυραννία και η αδιάκοπη απόπειρα δημιουργίας σχέσεων ισορροπίας μεταξύ του νόμου και της ελευθερίας,είναι η ταυτότητα της Ευρωπαϊκής ιδιομορφίας.
Το γεγονός πως η γεωπολιτική θέση συμπεριλαμβάνει εξηγήσεις για την Πολιτισμική σημασία του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος είναι κάτι παραπάνω από μια υπόθεση κουλτούρας.
Αφορά την σχέση της Πολιτικής με την σημασία ενός κοινού πεπρωμένου, το οποιο μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο είναι εξαρτημένο από την τελική επικράτηση μιας Pax Europeana.
Η πνευματική αίσθηση της αποκατάστασης μιας τάξης που δεν θα επαναλαμβάνει τον κύκλο της καταστροφής αλλά θα επιτρέπει την σύνθεση του διανοητικού και υλικού στοιχείου του πολιτισμού μακριά από κάθε κίνδυνο εξαφάνισης, είναι το κίνητρο της Ευρωπαϊκής διαφοράς.
Αυτή η διαφορά δεν είναι μια ανωτερότητα αλλά είναι μια υλική εκδήλωση της άρνησης του Ευρωπαϊκού δημοκρατικού πολιτισμού να αποδεχθεί την καταδίκη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στην ατέρμονη αιματοχυσία της εξουσίας.
Αυτή την διαφορά η Ομοσπονδιακή ιδέα, την θέτει ως οικουμενική διάσταση της πλανητικής ανάγκης για μιας παγκόσμια δύναμη που δεν επιθυμεί να κυριαρχήσει και να επεκταθεί εις βάρος άλλων αλλά να διατηρεί με την πολυδιάστατη ισχύ της την ισορροπία δυνάμεων πάντα υπέρ της δυνατότητας της παγκόσμιας υιοθέτησης του Φεντεραλισμού ως μέσου επίτευξης της Παγκόσμιας δημοκρατίας των δημοκρατιών.
Ο Ρεαλισμός ξανά μας υπενθυμίζει πως όλο το νόημα της υπεράσπισης της δυνατότητας οποιασδήποτε κανονιστικής αρχής βρίσκεται στα χέρια μη κανονιστικών αρχών. Η Ευρώπη Τρίτη δύναμη δεν είναι ένα νομικό κατασκεύασμα, ούτε μια φιλοσοφική έννοια, δεν είναι μια λατρεία του Κράτους, ούτε μια νέα ιμπεριαλιστική ταυτότητα.
Είναι η γεωπολιτική σταθερά που εξαιτιας της μη εκθέσεως της στην πολιτική πράξη της παγκόσμιας ιστορίας ανανεώνεται διαρκώς η κανονιστική μυθοπλασία των κυρίαρχων υπερδυνάμεων.
Σκεφτείτε λίγο την γενεαλογία των εννοιών της ρητορικής των Ιμπεριαλισμων από τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο έως σήμερα.
Ένας ατελείωτος μεταφυσικός, ιδεολογικός, μυθοπλαστικός κόσμος αφαίρεσεων που βασίζεται στην ερμηνευτική του κόσμου χωρίς Ευρώπη-Κρατος,χωρίς Ευρώπη Τρίτη δύναμη.
Αντιθέτως η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία είναι συνυφασμένη με την μόνη κανονιστική αρχή που ελέγχει κάθε κανονιστική μυθοπλασία και εξουσία: την γεωπολιτική της ελευθερίας, της ειρήνης, της λογικής του μέλλοντος.
